Hansje van Halem
- n.a.v. opdracht en/of eigen werk

>> lettertekeningen worden vervolgd op mijn schetsblog

Ergens halverwege mijn studie kreeg ik een klik met letters. Door tekenen, scannen, overtrekken werd de afstand tussen mij en de computer overbrugd. (2001-2) Toen ik in 2002 een muispen leende, vond ik de manier om handwerk digitaal te verrichten. Mijn focus is niet de vorm van de letter, maar de tint / invulling er van. Door het bedenken van systemen en regeltjes tast ik bestaande letters aan. Ik zie het nog steeds als oefenen, in de hoop ooit eens zelf de basisvorm van een letter te maken.
Voor nu blijft mijn fixatie uitgaan naar lijnen. Werken met lijnen is voor mij de perfecte manier om grijswaarden met zwart/wit aan te brengen. Het is een constant gevecht tussen lijndiktes, schaal, textuur, dichtlopen van lijnen maar bovenal handschrift.
Ondanks dat mijn lettertekeningen in de computer gemaakt worden, ben ik dol op oneffenheden, onregelmatigheden, verloop, zichtbare vermoeidheid en zichtbare ontwikkeling tijdens het tekenen.
Sommige van de letters zijn in opdrachtverband ontstaan, of vinden tijdens het tekenen ervan hun plek binnen een nieuwe opdracht. Soms is het lettertekenen het doel, en soms een middel binnen het ontwerpen zelf. Hieronder een allegaartje van mijn brouwsels.

- toegepast
- onderkast
In het kielzog van mijn postzegelontwerp maakte ik deze letter tussen de bedrijven door. Het is ware meditatie dit soort arbeidsintensieve werkjes aan jezelf op te dragen. Voor deze letter is grootte erg van belang. Het moet net de juiste maat hebben om de textuur te tonen, maar niet te groot zijn anders valt het geheel uitelkaar in enkel lijnen.
Rondom de contour van een bestaande letter is een zig-zag getekend, die vervolgens naar binnen en naar buiten is vervolgd. Door het systeem uit de losse hand te tekenen, geeft het geometrische patroon toch een organisch gevoel.

- niet toegepast
- kapitalen
In een zoektocht naar de juiste ontwerptoepassing bij de postzegel-tentoonstelling 'Pierre Bernard' in het Museum Voor Communicatie in Den Haag, kwamen de eerste letters van dit alfabet tot stand. Op het grid van gaatjes karton is de basis van de letter ogezet, vervolgens is het grid achterwege gelaten en is een 3d letter geconstrueerd.
De letter vond ik niet passen bij de inhoud van de tentoonstelling, en zijn daarom niet toegepast.

- niet toegepast
- incompleet
In de zomer van 2006 kocht ik bij een antiquariaat in Brussel oude letterproeven. In een boek vond ik een letter 'M' waarbij de letter slechts platform was voor een hele boel decoratie. Met dit soort Barok gedecoreerde letters op het netvlies, ontstonden deze schetsen.

- toegepast
- incompleet
Naar aanleiding van de ontwerpen voor Go Slow kreeg ik de opdracht van het Textielmuseum om de belettering en drukwerk bij de tentoonstelling 'Geborduurd' te ontwerpen. Omdat ik voor mijn gevoel al zoveel textiel-georienteerde letters had gemaakt, leek het me de beste oplossing voor deze opdracht niet te letterlijk naar het borduren te verwijzen.
Het tekenen met rechte lijnen in de computer geeft mij het idee met een draad en naald te werken. In plaats van een twee punten met een draad te verbinden, verbind je in een computer twee vectorpunten met een lijn.
Voor 'Geborduurd' nam ik de letter van Gouden Ganzenveer als basis, en werkte met rechte lijnstukjes in ringen rondom de outline. In het schetsproces bestaat de letter uit een lijnen die naar buiten toe steeds dikker worden, maar omdat deze dikte variaties in drukwerk nogal een onberekenbare uitkomst hebben, is voor het drukwerk een lijndikte gehanteerd. Deze Geborduurdletter is voor mij de 'punky' uitvoering van de Smeedletter.

- toegepast
- onderkast
De letter die ik voor Gouden Ganzenveer maakte, was als letter niet uitermate bevredigend. Op een verveeld moment ben ik er mee verder gegaan. De kern van de Gouden Ganzenveer letter gebruikte ik als startpunt, en begon glooiende lijnen rondom deze gekraste kern te tekenen. Als een soort hoogte lijnen, maar ook als een soort vingerafdruk. Normaal was ik vrij trouw aan de grenzen van de basis letter, maar ditmaal werkte ik vanuit de kern. Hierdoor kreeg ook de uiteindelijke buitenvorm een afgeleide vorm van het systeem. Terwijl ik hier mee bezig was, kwam de opdracht voor Smeedwerk en zag mijn kans om deze letter toe te passen.

- toegepast
- onderkast, kapitalen, interpunctie en regular + italc in een werkend font
Voor het boekje voor Maria Goos / Gouden Ganzenveer wilde ik graag eens een getekende letter als tekstletter gebruiken. Met de Granjon als basisletter greep ik terug naar mijn oude technieken (zie 2002) en bewerkte ik de textuur van de letter.

- toegepast
- onderkast en kapitalen
Voor de eerste Room uitnodiging die ik maakte, gebruikte ik de witruimte van het papier rondom de letters als uitgangspunt, om bij wijze van lichtinval de letter zichtbaar te maken. Voor de tweede uitnodiging volgde ik hetzelfde principe, maar dan nam ik 'het lood' van de letter als ruimte. De lijnen die de letter zichtbaar maken, zijn horizontaal of verticaal. Voor de uitnodiging scheidde ik deze twee lagen in voor de voorkant en achterkant van het papier.

- toegepast
- onderkast, kapitalen en interpunctie in een werkend font met handmatige toevoeging
Als vervolg op de Stitch_Unsewed maakte ik een letter die niet op borduren, maar op een naaimachine steek geinspireerd is. Voor de tentoonstelling '5 Schetsen voor Europa' van Herman Verhagen in Hedah, Maastricht tekende ik de titel van de tentoonstelling met potlood op de muur.

- toegepast
- onderkast, kapitalen en interpunctie in een werkend font met handmatige toevoeging
- met dank aan Nadja Hanke
Als ontwerp-oplossing voor de belettering van de Go Slow presentatie voor Droog Design borduurden we met grote grove steken binnen het grid van de Times New Roman op geperforeerd hardbord. Voor de uitnodiging vond deze handeling een digitale vertaling in een dubbelzijdig lettertype volgens dit zelfde grid en systeem. De letter geeft het beste effect als het dubbelzijdig gebruikt wordt: op de achterzijde van het papier vind je dan de achterzijde van het stikwerk. Door mijn technische onvolkomenheden behoort afzonderlijke letters van de achterzijde handmatig worden verbonden, alsof het met 1 doorlopende draad gestikt is.

- toegepast en gebruikt door anderen
- onderkast, kapitalen en interpunctie
Bij het digitaliseren van handschriften en het krassen van de outlines van bestaande letters lagen de ontwerpbeslissingen nog steeds op papier. (zie 2001-2) Door het scannen belandde het in de computer en werd het een bruikbaar 'ding'. Door mijn kennismaking met de muispen kon ik het handwerk direct in de computer doen. Op een winteravond testte ik de muispen door de outlines van een een stuk tekst te krassen. Soms heel erg ingezoomd, soms met een grotere afstand. Maar altijd ongeveer binnen de lijntjes. Toen ik vervolgens de afzonderlijke letters ging bekijken, zag ik dat ze van ver af slechts een grijswaarde hadden gekregen, maar van dichtbij had elke letter een ander karakter. Bij het opstapelen van alle verschillende versie van de 'a' komt het tot een soort vormconclusie.

- niet toegepast
- onderkast
Tijdens mijn eindexamen voor de Rietveld Academie maakte ik een serie schetsen na het ontdekken van de muispen.
Voor deze schets is 'het lood' van de letter gekrast. De letters zijn afzonderlijk te plaatsen en vormen naast elkaar geplaatst een gesloten blok.
Deze schets is opgenomen in het boek 'Letterschetsen'.

- toegepast
- letterproef
Als letterproef voor de Krasletter, maakte ik deze pagina om te tonen dat de Krasletter in grijswaarden werkt, als alternatief voor bold en light. Deze pagina werkt met een 'brandpunt'. In het middelpunt (bij 'pneuma') bestaat de letter uit de meeste laagjes, in de ringen erbuiten steeds minder lagen, waardoor de letter grijzer / lichter is.

- toegepast en gebruikt door anderen
- onderkast, kapitalen en interpunctie in een werkend font
Tijdens het maken van de Reader (met Michiel Schuurman) ontstond de eerste vrucht van de HypeFoundry. We hadden een passende kopletter nodig voor dit tijdschrift. Door de outlines van een bestaande letter met een dikke stift grof in te krassen, daarna in te scannen en vervolgens in de computer overtrekken om het zo in Fontographer tot een werken font te maken, zag ik het licht. Letters hoefden niet de jaren arbeid te kosten, maar konden zo simpel snel, doeltreffend en decoratief zijn. In mijn enthousiasme breidde ik de eerste letter uit tot een lukrake familie en maakte zelfs letters volgens dit truukje in opdracht voor anderen.

- niet toegepast
- incompleet, diverse lettertypes
Na het digitaliseren van andermans handschriften begon ik aan een serie lettertypes die bij voorkeur zo snel mogelijk in elkaar gedraaid moesten worden. De ontwikkeling van de lettertypes moest liggen in de verschilllende generaties van deze letter. Een leerzaam experiment, waarbij voornamelijk de snelheid van het maken van letters me aansprak.

- niet toegepast (m.u.v 'Oma Letter')
- incompleet
Na het digitaliseren van mijn Oma's handschift, begon ik met het digitaliseren van handschriften van anderen. Niet zo'n groot succes, maar het systeem van schrijven, inscannen, overtrekken in de computer bracht me uiteindelijk tot verdere stappen.

- toegepast
- onderkast, kapitalen in een werkend font
Voor mijn eerste school-opdracht tijdens de Rietveld, maakte ik een boekje over mijn Oma. Ik vroeg mijn oma het alfabet op te schrijven en digitaliseerde het. In dit boekje schreef ik in haar 'handschrift' een brief aan haar.

In twee zelf uitgebrachte publicaties (2003 en 2006) heb ik mijn letterschetsen gebundeld, het ligt in de planning toekomstige letterschetsen te blijven bundelen.

- letterproef
- Krasletter en gerelateerde schetsen

- letterproef
- verzamelde letterschetsen